کبد چرب از کودکی شروع می شود
به گزارش روان ما، متخصصان گوارش و کبد ضمن اشاره به روند صعودی بیماری های متابولیک در ایران، بر لزوم پیشگیری و اصلاح سبک زندگی تاکید کردند.
به گزارش گزارشگر خبرگزاری مهر، نشست خبری کامران باقری لنکرانی، وزیر اسبق بهداشت و متخصص گوارش و کبد، و سیدموید علویان، رییس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران، ظهر روز سه شنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ انجام شد.
سالمندی و تغییر سبک زندگی؛ دو عامل مهم افزایش سرطان
لنکرانی در این جلسه با اشاره به مسیر صعودی سرطان در جهان اظهار نمود: افزایش موارد سرطان در دنیا تا حدی ناشی از سالمندشدن جمعیت است که کشور ما نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ بخش دیگری از این افزایش نیز به تغییرات اقلیمی و تغییر سبک زندگی مربوط می شود.
وی اضافه کرد: حالا با یک اپیدمی چاقی مواجه هستیم و حدود ۶۰ درصد بزرگسالان ایران مجموعه ای از اضافه وزن و چاقی را تجربه می کنند. چاقی یکی از عوامل خطر سرطان است.
متخصص گوارش و کبد افزود: مصرف دخانیات و الکل نیز احتمال مبتلاشدن به برخی سرطان ها را بیشتر می کند. همینطور مصرف غذاهای فرآوری شده مانند کنسروها، کالباس و نوشابه های گازدار می تواند در افزایش ریسک برخی سرطان ها نقش داشته باشد.
تغییر الگوی سرطان های گوارشی
لنکرانی با اشاره به تغییر الگوی سرطان های گوارشی اظهار داشت: مهم ترین عامل خطر سرطان معده، عفونت هلیکوباکتر پیلوری بوده است. در مقطعی بالاتر از ۹۵ درصد افراد در ایران به این عفونت مبتلا بودند، اما حالا شیوع آن به حدود ۵۰ درصد رسیده است.
وی اضافه کرد: طبیعی است که با کاهش عفونت هلیکوباکتر، سرطان های در رابطه با آن نیز کاهش پیدا کند، اما در مقابل، سهم سرطان های معده ای که ارتباطی با این عفونت ندارند، درحال افزایش است و در مجموع تغییر شایان توجهی در میزان سرطان معده مشاهده نمی شود.
این متخصص گوارش و کبد در رابطه با سرطان روده بزرگ نیز اظهار داشت: همان عوامل خطری که در زمینه چاقی، سبک زندگی و تغذیه عنوان شد، در ایجاد سرطان کولورکتال نیز نقش دارند و این بیماری به یک معضل فراگیر در جهان و همچون ایران تبدیل گشته است.
لنکرانی با اشاره به تغییر عوامل خطر سرطان کبد اظهار نمود: در گذشته بخش قابل توجهی از سرطان های کبدی با ویروس های هپاتیت، خصوصاً هپاتیت B، ارتباط داشت، اما همان طور که سرطان کبد ناشی از هپاتیت B وجود دارد، سهم سرطان های کبدی در رابطه با کبد چرب تشخیص داده نشده نیز درحال افزایش است.
وی تاکید کرد: به این علت سرطان کبد با شتاب درحال افزایش است و باید نسبت به این مورد هوشیارتر باشیم.
لنکرانی اضافه کرد: در ۱۰ سال قبل حدود ۵۹ درصد افزایش موارد سرطان روده گزارش شده است که قسمتی از آن به علت بهبود تشخیص و افزایش دسترسی به خدمات کولونوسکوپی است، اما بخشی نیز ناشی از افزایش حقیقی موارد بیماری است.
علویان نیز در این جلسه با تکیه بر نقش تغذیه در سلامت اظهار داشت: وقتی از سلامت مواد غذایی صحبت می نماییم، مبحث فقط از مزرعه تا سفره نیست؛ بلکه باید دید مواد غذایی در چه شرایطی تولید، ذخیره، فرآوری، توزیع و مصرف می شوند و حتی در آشپزخانه با چه روغنی پخته و سر سفره ارایه می شوند.
وی با اشاره به تجربه خود در بررسی نان های پروتئینی اضافه کرد: اخیراً چند نمونه نان پروتئینی را از فروشگاه های مختلف تهیه کردم و متوجه شدم تعدادی از آنها حتی در روز تولید یا روز بعد گرفتار کپک زدگی شده اند. وقتی محصول جدیدی به همان شیوه سایر نان های صنعتی تولید و توزیع می شود، اما شرایط نگهداری آن متفاوت می باشد، طبیعی است که امکان دارد با مشکلاتی مواجه شود.
رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران خاطرنشان کرد: نحوه نگهداری، ذخیره سازی و پخت مواد غذایی همگی بر سلامت انسان و همچون بیماری های متابولیک و سرطان ها اثرگذار هستند.
علویان با اشاره به فاکتورهای مؤثر بر چاقی اظهار داشت: قسمتی از چاقی ناشی از کم تحرکی، بخشی در ارتباط با تغذیه ناسالم و بخشی نیز در ارتباط با تغذیه خطرناکست.
وی توضیح داد: در تغذیه ناسالم، برای نمونه مصرف مواد قندی، شکر، نمک و غذاهای پرکالری بیش از اندازه است، اما در تغذیه خطرناک امکان دارد مواد غذایی حاوی سموم یا ترکیباتی باشند که برای سلامت مضر هستند.
علویان تاکید کرد: در عرصه مواد غذایی باید بالاتر از گذشته به این موضوعات دقت کنیم.
لنکرانی در رابطه با تأثیر عوامل روانی بر بیماری های گوارشی اظهار داشت: ارتباط میان شرایط روانی و برخی بیماری های گوارشی شناخته شده است. برای نمونه بیماری هایی مانند سندرم روده تحریک پذیر و سوءهاضمه در شرایط اضطراب و نگرانی تشدید می شوند، اما در رابطه با بیماری های مزمن تر همچنان بحث و بررسی علمی ادامه دارد.
وی در ادامه به مبحث فرسودگی شغلی کارکنان حوزه سلامت اشاره نمود و اظهار داشت: در شرایط جنگی، علاوه بر سلامت روان جامعه، باید به سلامت روان کارکنان نظام سلامت نیز دقت نماییم. یکی از معضلاتی که امکان دارد در اثر فشار کاری ایجاد شود، فرسودگی شغلی و حتی خروج نیروها از نظام سلامت است.
لنکرانی اضافه کرد: در مطالعه ای چندمرکزی که نتایج آن انتشار یافته است، میزان تمایل به خروج از خدمت در بین پرستاران بالا بود و بالاتر از ۵۰ درصد آنها تمایل داشتند شغل خویش را تغییر دهند.
وی اشاره کرد: اشخاصی که کمتر گرفتار این وضعیت بودند، به طور معمول کسانی بودند که اهمیت شغل خود در سلامت جامعه را درک می کردند و احساس می کردند محیط کاری نیز قدردان خدمات آنهاست.
علویان نیز با اشاره به ارتباط خواب و بیماری های متابولیک اظهار داشت: اختلالات خواب می تواند در ایجاد یا تشدید برخی بیماری های گوارشی و کبدی نقش داشته باشد.
وی اضافه کرد: از طرف دیگر، زمانیکه فرد ورزش می کند، وزن خویش را کنترل می کند و وضعیت متابولیک و میزان مصرف قند خویش را بهبود می دهد، خواب او نیز بهتر می شود.
رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران افزود: اشخاصی که به علت شغل خود شیفت شب دارند و الگوی خواب نامنظمی را تجربه می کنند نیز بیشتر در معرض برخی بیماریها قرار دارند.
افزایش بیماری های التهابی روده با تغییر الگوی غذایی
لنکرانی با اشاره به افزایش بیماری های التهابی روده در کشور اظهار داشت: بیماری هایی مانند کولیت اولسراتیو و کرون در گذشته شیوع کمتری داشتند. اولین گزارشهای در ارتباط با این بیماریها در ایران به دهه ۱۳۵۰ بازمی گردد و در آن زمان در تمام کشور حدود ۱۰۰ مورد شناسایی شده بود.
وی اضافه کرد: امروز در مرکز درمانی خود در شیراز، هر هفته حدود ۱۰ تا ۱۵ بیمار جدید دچار بیماری های التهابی روده را مشاهده می نماییم.
این متخصص گوارش و کبد افزود: کشورهای مختلف نیز افزایش قابل توجه این بیماریها را گزارش کرده اند. تغییر از مصرف غذاهای تازه و طبیعی به سوی غذاهای مانده، فرآوری شده و کنسروی، در افزایش شیوع برخی بیماریها مؤثر بوده است.
لنکرانی با اشاره به برخی ترکیبات مورد استفاده در صنایع غذایی اظهار داشت: برخی موادی که برای مطلوب تر شدن ظاهر مواد غذایی استفاده می شوند، می توانند بر سیستم ایمنی اثر بگذارند. برای نمونه امولسیفایرها می توانند روی مخاط دستگاه گوارش اثر گذاشته و سیستم ایمنی را تحریک کنند.
وی اضافه کرد: هرچه از غذاهای طبیعی و شیوه های طبیعی پخت وپز فاصله گرفته ایم، برخی بیماریها در جوامع و همچون کشور ما بالا رفته اند.
لنکرانی با اشاره به شیوع بیماری رفلاکس اظهار داشت: گزارشهای مختلف، شیوع رفلاکس معده را در استانهای مختلف کشور بین ۱۵ تا ۴۵ درصد نشان داده است و این بیماری ارتباط زیادی با عادات غذایی دارد.
وی اضافه کرد: مصرف زیاد چای و قهوه، نوشابه های گازدار، غذاهای چرب و تند و همینطور پرخوری می تواند موجب افزایش بازگشت اسید معده شود و در خیلی از موارد با اصلاح این عادات میتوان بدون دارو نیز علایم را کم کرد.
لنکرانی در رابطه با ارتباط اختلالات سلامت روان و تغذیه اظهار نمود: افسردگی می تواند خویش را به صورت های مختلف نشان دهد؛ برخی افراد گرفتار بی اشتهایی و برخی دیگر گرفتار پرخوری می شوند. در اضطراب نیز هر دو الگو دیده می شود.
وی افزود: در مواردی نیز پرخوری عصبی رخ می دهد که فرد بعد از خوردن غذا احساس گناه می کند و امکان دارد خویش را مجبور به استفراغ کند؛ این اختلال شیوع کمتری دارد، اما نیازمند درمان است.
این متخصص گوارش و کبد تاکید کرد: در رویارویی با اضطراب و افسردگی، باید ریشه مشکل درمان گردد. افسردگی نیازمند تغییر نگرش و درمان مناسب می باشد و در رابطه با اضطراب نیز هدف این نیست که فرد هیچ وقت نترسد، بلکه باید توانایی مقابله و تاب آوری در مقابل اضطراب را پیدا کند.
وی اضافه کرد: اضطراب مرضی نیازمند درمان است و سفارش می شود تا حد امکان از شیوه های غیردارویی مانند روان درمانی استفاده گردد.
علویان در رابطه با سازوکار چاقی اظهار داشت: دستگاه گوارش فقط محل هضم و جذب غذا نیست، بلکه یک سیستم هورمونی نیز به حساب می آید که پیام هایی را به مغز ارسال می کند تا احساس سیری ایجاد شود.
وی اضافه کرد: وقتی این سیستم مبتلا به اختلال می شود، امکان دارد فرد با وجود دریافت غذای کافی همچنان احساس سیری نکند و به خوردن ادامه دهد. برخی داروهای جدید نیز با هدف اثرگذاری بر همین سازوکار و تقویت پیام سیری تولید شده اند.
علویان تاکید کرد: عادات ساده غذایی نیز اهمیت دارند؛ آهسته غذا خوردن، خوب جویدن، غذا خوردن در کنار دیگران و پرهیز از غذا خوردن با عجله و استرس می تواند به تنظیم احساس سیری کمک نماید.
رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران با اشاره به مطالعه ای در رابطه با کبد چرب کودکان اظهار داشت: در سالیان ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ مطالعه ای روی حدود هزار کودک در سنین دبستان و راهنمائی انجام شد و نتایج نشان داد ۷.۲ درصد کودکان کبد چرب داشتند.
وی اضافه کرد: این مطالعه نشان داد مشکلات متابولیک از سنین پایین شروع می شوند. کودکی که در سن ۱۰ یا ۱۲ سالگی کبد چرب دارد، در بزرگسالی بیشتر در معرض فشار خون، بیماری قلبی و دیابت قرار خواهد داشت.
علویان خاطرنشان کرد: امروز با افزایش فست فودها، تغییر تغذیه و افزایش چاقی، اهمیت این مورد بیشتر شده است و اگر بخواهیم علمی و درست با آن برخورد نماییم، باید برای پیشگیری و کنترل این بیماریها سرمایه گذاری کنیم؛ این سرمایه گذاری فقط مالی نیست و شامل سرمایه گذاری فکری، برنامه ای و زمانی نیز می شود.
علویان اظهار داشت: کبد چرب، بیماری های متابولیک، دیابت، بیماری های قلبی، سرطان کبد و سیروز درحال افزایش هستند و اقدامات فعلی هنوز به اندازه ای نیست که بتوان با این روند به صورت مؤثر مقابله نمود.
وی اضافه کرد: در کنار اقدامات پیشگیرانه، صنعت دارویی نیز درحال توسعه درمان های جدید همچون داروهای ضد فیبروز است و این ظرفیت می تواند کمک کننده باشد، اما مساله اصلی همچنان پیشگیری و اصلاح سبک زندگی است.
علویان تاکید کرد: مساله کبد چرب یک مبحث کوتاه مدت نیست و نمی توان آنرا صرفا با یک دارو حل کرد؛ این مساله نیازمند مداخله طولانی مدت برای تغییر سبک زندگی و فرهنگ سلامت جامعه است.
علویان در رابطه با وضعیت هپاتیت B در کشور اظهار نمود: وضعیت ایران در زمینه هپاتیت B به علت سال ها فعالیت وزارت بهداشت در عرصه های مختلف، از واکسیناسیون گرفته تا غربالگری، مناسب می باشد.
وی اضافه کرد: برنامه واکسیناسیون ابتدا برای کارکنان حوزه بهداشت و درمان اجرا شد و سپس گروه هایی مانند نوزادان، مادران، نیروهای نظامی، کارگران شهرداری و آتش نشانان را دربرگرفت.
رئیس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران افزود: در مقطعی واکسیناسیون نوجوانان ۱۷ ساله نیز در کشور انجام شد و حدود ۶.۵ میلیون نفر در این برنامه واکسینه شدند. مطالعه ای که ۱۰ سال بعد انجام شد، کاهش شیوع هپاتیت B را در بین این گروه نشان داد و اثربخشی این برنامه را تأیید کرد.
وی اظهار داشت: اگر این برنامه ادامه پیدا می کرد، امروز می توانستیم دامنه سنی افراد واکسینه شده را به صورت قابل توجهی افزایش دهیم و کاهش بیشتری در شیوع هپاتیت B ایجاد نماییم.
علویان با اشاره به وضعیت هپاتیت B در سیستان و بلوچستان اظهار نمود: در گذشته شیوع هپاتیت B در این استان حدود ۵ تا ۷ درصد بود، اما حالا به حدود ۲.۵ درصد کم شده است.
وی اضافه کرد: در آن سوی مرز همچنان شیوع بالاتری گزارش می شود و این تفاوت نشان داده است برنامه های پیشگیری و آگاهی رسانی می توانند در کنترل بیماری مؤثر باشند.
علویان همینطور به تجربه برنامه های کاهش لطمه در کشور اشاره نمود و اظهار داشت: در گذشته اجرای برخی برنامه ها مانند توزیع سرنگ یا ارایه کاندوم با مقاومت هایی مواجه بود، اما با تصویب این رویکردها در سیاستهای کلان سلامت، زمینه اجرای آنها فراهم گردید.
علویان در انتها تاکید کرد: وضعیت بیماریها ثابت نیست و شرایط اجتماعی و عوامل خطر در طی زمان تغییر می کنند؛ بدین سبب برنامه های سلامت نیز باید متناسب با شرایط روزآمد شوند.
وی اضافه کرد: برای نمونه در گذشته یکی از عوامل اصلی انتقال HIV در کشور، اعتیاد تزریقی بود، اما امروز الگوهای انتقال تغییر کرده است. بدین سبب سیاستهای سلامت نیز باید متناسب با تغییر شرایط، شواهد جدید و عوامل خطر روز، بازبینی و بروزرسانی شوند.
بطور خلاصه، در مقطعی بالاتر از ۹۵ درصد افراد در ایران به این عفونت مبتلا بودند، ولی اکنون شیوع آن به حدود ۵۰ درصد رسیده است. وی افزود: طبیعی است که با کاهش عفونت هلیکوباکتر، سرطان های در ارتباط با آن نیز کاهش پیدا کند، اما در مقابل، سهم سرطان های معده ای که ارتباطی با این عفونت ندارند، در حال افزایش است و در مجموع تغییر شایان توجهی در میزان سرطان معده مشاهده نمی گردد. این متخصص گوارش و کبد در ارتباط با سرطان روده بزرگ نیز عنوان کرد: همان عوامل خطری که در زمینه چاقی، سبک زندگی و تغذیه عنوان شد، در ایجاد سرطان کولورکتال نیز نقش دارند و این بیماری به یک معضل فراگیر در جهان و همچون ایران تبدیل گشته است. لنکرانی با اشاره به تغییر عوامل خطر سرطان کبد اظهار داشت: در گذشته بخش قابل توجهی از سرطان های کبدی با ویروس های هپاتیت، بویژه هپاتیت B، ارتباط داشت، اما همان گونه که سرطان کبد ناشی از هپاتیت B وجود دارد، سهم سرطان های کبدی در ارتباط با کبد چرب تشخیص داده نشده نیز در حال افزایش است. وی تصریح کرد: به این دلیل سرطان کبد با شتاب در حال افزایش است و باید نسبت به این مورد هوشیارتر باشیم. لنکرانی افزود: در ۱۰ سال قبل حدود ۵۹ درصد افزایش موارد سرطان روده گزارش شده است که قسمتی از آن به سبب بهبود تشخیص و افزایش دسترسی به خدمات کولونوسکوپی است، اما بخشی نیز ناشی از افزایش حقیقی موارد بیماری است. علویان نیز در این نشست با تاکید بر نقش تغذیه در سلامت عنوان کرد: وقتی از سلامت مواد غذایی صحبت می نماییم، مبحث فقط از مزرعه تا سفره نیست؛ بلکه باید دید مواد غذایی در چه شرایطی تولید، ذخیره، فرآوری، توزیع و مصرف می شوند و حتی در آشپزخانه با چه روغنی پخته و سر سفره ارائه می شوند. وی با اشاره به تجربه خود در بررسی نان های پروتئینی افزود: اخیراً چند نمونه نان پروتئینی را از فروشگاه های مختلف تهیه کردم و متوجه شدم بعضی از آنها حتی در روز تولید یا روز بعد گرفتار کپک زدگی شده اند. کودکی که در سن ۱۰ یا ۱۲ سالگی کبد چرب دارد، در بزرگسالی بیشتر در معرض فشار خون، بیماری قلبی و دیابت قرار خواهد داشت. علویان تصریح کرد: امروز با افزایش فست فودها، تغییر تغذیه و افزایش چاقی، اهمیت این مورد بیشتر شده است و اگر بخواهیم علمی و درست با آن برخورد نماییم، باید برای پیشگیری و کنترل این بیماریها سرمایه گذاری کنیم؛ این سرمایه گذاری فقط مالی نیست و شامل سرمایه گذاری فکری، برنامه ای و زمانی نیز می شود. علویان عنوان کرد: کبد چرب، بیماری های متابولیک، دیابت، بیماری های قلبی، سرطان کبد و سیروز در حال افزایش هستند و اقدامات فعلی هنوز به اندازه ای نیست که بتوان با این روند به شکل مؤثر مقابله نمود. وی افزود: در کنار اقدامات پیشگیرانه، صنعت دارویی نیز در حال توسعه درمان های جدید همچون داروهای ضد فیبروز است و این ظرفیت می تواند کمک کننده باشد، اما مساله اصلی بازهم پیشگیری و اصلاح سبک زندگی است. علویان تصریح کرد: مساله کبد چرب یک مبحث کوتاه مدت نیست و نمی توان آن را فقط با یک دارو حل کرد؛ این مساله نیازمند مداخله طولانی مدت برای تغییر سبک زندگی و فرهنگ سلامت جامعه است. علویان در ارتباط با وضعیت هپاتیت B در کشور اظهار داشت: وضعیت ایران در زمینه هپاتیت B به سبب سال ها فعالیت وزارت بهداشت در زمینه های مختلف، از واکسیناسیون گرفته تا غربالگری، مناسب می باشد. وی افزود: برنامه واکسیناسیون ابتدا برای کارکنان حوزه بهداشت و درمان اجرا شد و سپس گروه هایی مانند نوزادان، مادران، نیروهای نظامی، کارگران شهرداری و آتش نشانان را دربرگرفت. رییس انجمن مطالعات بیماری های کبد ایران اضافه کرد: در مقطعی واکسیناسیون نوجوانان ۱۷ ساله نیز در کشور انجام شد و حدود ۶.۵ میلیون نفر در این برنامه واکسینه شدند. مطالعه ای که ۱۰ سال بعد انجام شد، کاهش شیوع هپاتیت B را در میان این گروه نشان داد و اثربخشی این برنامه را تأیید کرد. وی عنوان کرد: اگر این برنامه ادامه پیدا می کرد، امروز می توانستیم دامنه سنی افراد واکسینه شده را به شکل قابل توجهی افزایش دهیم و کاهش بیشتری در شیوع هپاتیت B ایجاد نماییم. علویان با اشاره به وضعیت هپاتیت B در سیستان و بلوچستان اظهار داشت: در گذشته شیوع هپاتیت B در این استان حدود ۵ تا ۷ درصد بود، ولی اکنون به حدود ۲.۵ درصد کم شده است. وی افزود: در آن سوی مرز بازهم شیوع بالاتری گزارش می شود و این تفاوت نشان داده است برنامه های پیشگیری و آگاهی رسانی می توانند در کنترل بیماری مؤثر باشند. علویان همچنین به تجربه برنامه های کاهش لطمه در کشور اشاره نمود و عنوان کرد: در گذشته اجرای برخی برنامه ها مانند توزیع سرنگ یا ارائه کاندوم با مقاومت هایی مواجه بود، اما با تصویب این رویکردها در سیاست های کلان سلامت، زمینه اجرای آنها فراهم گردید. علویان در پایان تصریح کرد: وضعیت بیماریها ثابت نیست و شرایط اجتماعی و عوامل خطر در ضمن زمان تغییر می کنند؛ به این دلیل برنامه های سلامت نیز باید متناسب با شرایط روزآمد شوند. وی افزود: برای مثال در گذشته یکی از عوامل اصلی انتقال HIV در کشور، اعتیاد تزریقی بود، اما امروز الگوهای انتقال تغییر کرده است.
منبع: ravanema.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب